Ιδέες που ενώνουν τους Έλληνες και συνομιλούν με τον κόσμο που έρχεται

Με δύο διακυβεύματα ταυτίστηκε κατά τη μεταπολίτευση ο Κ. Καραμανλής, την εδραίωση της Δημοκρατίας, ως εκφραστής κοινωνικού ρεύματος και την Ευρωπαϊκή προοπτική, ως ηγέτης που συνομιλεί με τον κόσμο που έρχεται.

Η δεκαετία του ’80 προσδιορίστηκε κυρίως από τον ιδεολογικό πατριωτισμό, ο οποίος αρχικά έβαλε στην πολιτική δυνάμεις που ήταν στο περιθώριο και αυτό προσμετράται στα θετικά του Α. Παπανδρέου. Στη συνέχεια, όμως, εκφυλίστηκε σε κομματικό φανατισμό, διαιρώντας βαθιά όχι μόνο τις πολιτικές, αλλά και τις άλλες υγιείς δυνάμεις της χώρας.

Ο διχασμός των υγιών δυνάμεων του τόπου  κατέστησε την πολιτική άγονη αντιπαράθεση, όπου το κατηγορητήριο του αντιπάλου υπήρξε και το βασικό εργαλείο ανάδειξης. Για μια δεκαετία, οι πολίτες εκπαιδεύτηκαν από πολιτικούς και δημοσιογράφους στη σκανδαλολογία, στη στείρα κομματική αντιπαράθεση, στον άγονο φανατισμό που καθιστά τον πολίτη «οπαδό» και επιβάλλει τη «δικτατορία των μετριοτήτων». Κανείς δε ρωτούσε τις πολιτικές ηγεσίες ποιο ήταν το όραμά τους για το μέλλον. Κανείς δε βαθμολογούσε τους πολιτικούς με κριτήριο τί έκαναν για τον τόπο. Χάθηκε χρόνος και  ευκαιρίες. Διχάσθηκαν κοινωνίες και οικογένειες.

Μπορεί οι επιτήδειοι από διαφορετικούς πολιτικούς χώρους να συνεργάζονταν με ιδιοτέλεια. Οι υγιείς, όμως, ιδεολόγοι επέμεναν στις διαχωριστικές γραμμές για να μην «προδώσουν» την ιδεολογική σημαία που υπηρετούσαν με αφοσίωση.

Τη δεκαετία του ’90 ο πολιτικός κόσμος ένιωσε την ανάγκη να επανατοποθετηθεί. Η πτώση του τείχους του Βερολίνου δημιούργησε νέες διεθνείς δυναμικές. Η απόφαση των πολιτικών πρωταγωνιστών να προχωρήσουν σε αποκρατικοποιήσεις συνδυάστηκε με την επίκληση νέων διλημμάτων. Αυτή τη φορά η κόντρα δεν οριοθετήθηκε οριζόντια, δηλαδή Κεντροδεξιά – Κεντροαριστερά, αλλά κάθετα, δηλαδή μεταξύ πολιτικής και αγοράς. Η πολιτική μίλησε για κακή διαπλοκή που εξαγοράζει πολιτικές συνειδήσεις. Η αγορά απάντησε μιλώντας για διεφθαρμένο και απαξιωμένο πολιτικό κόσμο.

Ακόμα μία κόντρα χωρίς όραμα. Ακόμα ένας συγκρουσιακός διχασμός, που αποδυναμώνει την εθνική προσπάθεια, διότι ενοχοποιεί ισοπεδωτικά κάθε επιχειρηματία και απαξιώνει ηθικά κάθε πολιτικό.

Το νέο δίλημμα στέρησε στους πολιτικούς με όραμα την πολύτιμη αρωγή των δυνάμεων της αγοράς. Αντίστοιχα, υγιείς επιχειρηματίες στερήθηκαν την πολιτική συμμαχία της πολιτείας την ώρα που επεδίωκαν να πρωταγωνιστήσουν διεθνώς. Στις διεθνείς αγορές οι Έλληνες έφτασαν μόνοι τους χωρίς την Ελλάδα.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πάντα υπήρχαν πολιτικοί με ελαστικές συνειδήσεις ή επιχειρηματίες, που καταχρόνταν τη σχέση τους με την εξουσία. Αυτή, όμως, η καταπάτηση των κανόνων που πρέπει να διέπουν τη σχέση πολιτικής και αγοράς δεν επιτρέπεται ούτε να γενικεύεται, ούτε να μετεξελίσσεται σε απαγορευτική προκατάληψη.

Η ενοχοποίηση της σχέσης πολιτικής και αγοράς εκπέμπει ένα ζημιογόνο εθνικά νεοηθικιστικό δίλημμα. Στον κόσμο που έρχεται δε μπορούμε να συμμετέχουμε, αν δεν ξεπεράσουμε τα διλήμματα του χθες και δεν επικοινωνήσουμε με κώδικες του αύριο.

Ένας πολιτικός που ξεπουλά τη συνείδηση του δεν προσδιορίζει όλο τον πολιτικό κόσμο. Ούτε βέβαια ένας διεφθαρμένος επιχειρηματίας προσδιορίζει όλη την αγορά.   Όταν υπάρχουν μέτρα και κανόνες, που ισχύουν και εφαρμόζονται διασφαλίζουν μία αρμονική ισορροπία, η οποία επιτρέπει το ατομικό συμφέρον να ικανοποιείται, μόνο όταν περνά μέσα από το συλλογικό, κοινωνικό και εθνικό συμφέρον. Αυτό είναι το σύγχρονο υγιές δίλημμα.

Υπάρχουν ιδέες που ενώνουν, σκοτώνουν προκαταλήψεις και φανατισμούς, απελευθερώνουν δυνάμεις, συνδυάζουν το ιδιωτικό με το συλλογικό συμφέρον, προωθούν το εθνικό συμφέρον.

Αυτή η νέα ελευθερία αναζητά έκφραση μέσα από καινοτόμα εγχειρήματα, που θα έχουν εθνική αξία, κοινωνική απήχηση και λαϊκή νομιμοποίηση.

Κάποτε ο Ε. Βενιζέλος χαρακτηρίσθηκε αναμορφωτής, διότι παραχώρησε τα «τσιφλίκια» δημιουργώντας πολλούς ιδιοκτήτες-αγρότες. Ο Κ. Καραμανλής νίκησε τη φτώχεια και έκτισε μια ισχυρή κοινωνική συμμαχία, καθιστώντας μέσα από την «αντιπαροχή» τους φτωχούς ιδιοκτήτες γης, μικρομεσαίους επαγγελματίες. Δίδοντας στέγη και δουλειά σε εκατομμύρια Έλληνες, κυρίως πρόσφυγες.

Στην εποχή μας, είναι εφικτό να επινοηθεί ένα τέτοιο εγχείρημα. Η κοινωνική κινητικότητα και οι ίσες ευκαιρίες μπορούν να διασφαλισθούν μόνο μέσα από την πραγματική παιδεία, τη σύγχρονη γνώση, τη φρέσκια πληροφόρηση.

Οι νέες τεχνολογίες διαφοροποιούν τα δεδομένα. Απλώνουν τις δυνατότητες σε όλη την Ελλάδα και σε όλους τους Έλληνες. Αναδιανέμουν τον πλούτο που πηγάζει πια από τη γνώση. Η κορυφή της πυραμίδας δε θεωρείται πλέον εκ των προτέρων ρεζερβέ για κάποιους.

Το Κράτος οφείλει να μετεξελιχθεί σε ρυθμιστή, δηλ. σε παραγωγό και εγγυητή των νέων κανόνων. Η αγορά θα γεννήσει τον πλούτο και θα δημιουργήσει τις νέες θέσεις εργασίας.

Η νέα πολιτική έχει χρέος να διαμορφώσει τη σύγχρονη νοοτροπία χωρίς προκαταλήψεις. Το ιδιωτικό συμφέρον και η φιλοδοξία μπορούν να μεταβληθούν σε κινητήριες δυνάμεις της ανάπτυξης και της πολιτικής, αρκεί να διέρχονται μέσα από το συλλογικό, το κοινωνικό και το εθνικό συμφέρον.

Η νέα πολιτική μπορεί να εμπνεύσει και να εγγυηθεί την ισορροπία ανάμεσα στο εγώ και στο εμείς.

Έτσι μόνο θα συνομιλήσουμε με τον κόσμο που έρχεται.

Δημοσιέυτηκε στην εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ στις  5/7/2009.