Skip to Navigation

Η επιστροφή στην πραγματική οικονομία

Άρθρο του Ευριπίδη Στυλιανίδη στην εφημερίδα "Κόσμος του Επενδυτή", στις 20/08/2011

Πριν 10 χρόνια ως το νεώτερο μέλος της επιτροπής για την αναθεώρηση του Συντάγματος του 2001 κατέθεσα μια πρόταση, που εξέφραζε τότε τη νέα τάση των Ευρωπαίων Συνταγματολόγων, η οποία στη σημερινή παγκοσμιοποιημένη οικονομική και πολιτική πραγματικότητα αποκτά επίκαιρο χαρακτήρα. Η πρόταση, που τότε προσπεράστηκε αδιάφορα, εισηγούνταν δίπλα στην κλασσική διάκριση της Εκτελεστικής, Νομοθετικής και Δικαστικής εξουσίας, μια νέα οριζόντια διάκριση εξουσιών, που θα οριοθετεί με ακρίβεια και αυστηρότητα το ρόλο της αγοράς, της πολιτικής και της έρευνας-γνώσης των ειδικών.

Σήμερα βιώνουμε πιο ξεκάθαρα τον πόλεμο μεταξύ αυτών των χώρων, χωρίς κανόνες, με ενδεχόμενες συνέπειες όχι μόνο στο σύστημα ελέγχων και ισορροπιών, αλλά και στην ευνομία, τη διεθνή ασφάλεια, την παγκόσμια ειρήνη, την ευημερία των πολιτών, ίσως και την ίδια τη δημοκρατία.

Οι αγορές επιτίθενται στην πολιτική, αφού προηγουμένως έχουν οι ίδιες δεχθεί την επίθεση των ειδικών της έρευνας και της γνώσης. Τα προηγούμενα χρόνια άλλαξε η διεθνής κατάταξη των πάμπλουτων στη λίστα του “Forbes”. Τους ιδιοκτήτες πλουτοπαραγωγικών πηγών, τους Σεΐχηδες και τους βασιλιάδες εκτόπισαν από την κορυφή οι κάτοχοι της νέας γνώσης και της πληροφορίας τύπου Bill Gates. Τώρα με τον ίδιο τρόπο τα άπληστα Golden boys των διεθνών χρηματιστηριακών αγορών, των μεγάλων τραπεζικών ομίλων και των οίκων αξιολόγησης εκδικούνται μια μέτρια πολιτική ηγεσία, που δεν τόλμησε να βάλει κανόνες και διστάζει ακόμα και την ώρα της επίθεσης να πάρει ρηξικέλευθες αποφάσεις για τη σχέση πολιτικής-αγοράς.

Ζούμε τη μεγαλύτερη ανακατανομή πλούτου στον πλανήτη. Χωρίς κανόνες, χωρίς σχέδιο, χωρίς όραμα συνθλίβονται παραδοσιακές αξίες. Πολυεθνικές εταιρείες ισχυροποιούνται πιο πολύ κι από τα κράτη και προσδιορίζουν τις μοίρες των κρατών. Οι πλούσιοι επιδιώκουν να γίνουν πλουσιότεροι. Η μεσαία τάξη εξαφανίζεται δυναμιτίζοντας την κοινωνική ισορροπία και ειρήνη. Μια νέα κοινωνική ομάδα «εξαθλιωμένων πολιτών» γεννιέται απειλώντας την κοινωνική συνοχή και υπονομεύοντας τη δημοκρατική και εκτονωτική κοινωνική κινητικότητα, που διασφάλιζε στο παρελθόν τις ίσες ευκαιρίες και συντηρούσε την ελπίδα της ανόδου ζωντανή για όλους.

Το φαινόμενο δεν είναι μόνο ελληνικό, είναι παγκόσμιο:

  • Η Κίνα επεδίωξε να το προλάβει με την «πολιτική της Αρμονίας»,που μετέφερε επενδυτικό κεφάλαιο απ’ τα ανεπτυγμένα ανατολικά παράλιά της στη φτωχή δυτική ενδοχώρα, την ίδια στιγμή που αύξησε τις διεθνείς τιμές των σπάνιων ορυκτών πρώτων υλών της για να δημιουργήσει δεσπόζουσα θέση.
  • Η Ρωσία έσπευσε να το προσπεράσει με την εξωστρέφεια της ενεργειακής της διπλωματίας.
  • Οι αραβικές χώρες προσπάθησαν να ισορροπήσουν τη σταδιακή εξάντληση ή τη γεωστρατηγική υποβάθμιση των πλουτοπαραγωγικών τους πηγών λόγω της εναλλακτικής ενέργειας με επιθετικές επενδύσεις στο εξωτερικό. Όπως οι Κινέζοι αγόραζαν αμερικανικά ομόλογα, οι Άραβες επένδυσαν σε λιμάνια και άλλους στρατηγικούς τομείς των ΗΠΑ και της Ε.Ε.
  • Η Ε.Ε. δείλιασε να πάρει αποφάσεις και επεδίωξε να κρύψει το έλλειμμα ηγεσίας πίσω από το ελληνικό πρόβλημα, που κατ΄ουσίαν δεν επηρέαζε πάνω από το 1,5% του ΑΕΠ της.
  • Οι Η.Π.Α. εξήγαγαν κατά κανόνα τα προβλήματα για να κερδίσουν χρόνο για την πολιτική και οικονομική τους ανασύνταξη π.χ. η τρομοκρατία των δίδυμων πύργων οδήγησε στον εξαντλητικό πόλεμο του Αφγανιστάν και του Ιράκ. Η υποτίμηση του δολαρίου οδήγησε στο ξεκλείδωμα μέσω της αυτοπροσφερόμενης Ελλάδας των αδυναμιών της Ευρωζώνης κ.ά.

Ο σημερινός κλονισμός της αμερικανικής οικονομίας σε άλλες εποχές θα ήταν προπομπός ενός παγκόσμιου κραχ και ίσως οιωνός ενός τρίτου παγκόσμιου πολέμου. Πιστεύω, όμως, ότι δεν μπορεί η ανθρωπότητα να μην έχει ωριμάσει. Οι διεθνείς οργανισμοί, οι ΗΠΑ ως παγκόσμια υπερδύναμη μαζί με τους συμμάχους τους, οι νέοι πολιτικοί, οικονομικοί και πνευματικοί ηγέτες, που αναδεικνύονται, αν μη τι άλλο γνωρίζουν τι σημαίνει η περιφρόνηση της ιστορίας και των διδαγμάτων της.

Κάποτε η διακυβέρνηση Ρέιγκαν υποστήριζε “back to the basics” ή κατά το ελληνικότερο «επιστροφή στις ρίζες». Μόνο μια τέτοια επιστροφή θα σημάνει «επιστροφή στο Μέλλον». Αυτοί οι συλλογισμοί επικαιροποιούν εκ νέου το σκεπτικό μου, του 2001, ως νέου πολιτικού και συνταγματολόγου. Αν δεν οριοθετήσουμε τους ρόλους και τα όρια μεταξύ έρευνας, αγοράς και πολιτικής θα συνθλιβούμε απ’ την αδυσώπητη σύγκρουση τους.

Η έρευνα γεννά νέα γνώση και φρέσκια πληροφόρηση, απαραίτητη για την οικονομική ανάπτυξη της χώρας και χρήσιμη για την πολιτική – εθνική στρατηγική της. Σημαντικό εργαλείο για την κοινωνική άνοδο του ατόμου, την οικονομική του ανάκαμψη και την πνευματική ανάταση. Η απόλυτη όμως κυριαρχία της έρευνας μπορεί να οδηγήσει στο «κράτος των ειδικών», στους «εξειδικευμένους ηλιθίους»(fachidioten) που δεν μπορούν να συνυπολογίσουν την ηθική και συναισθηματική διάσταση, που μπορεί να έχουν οι μονοδιάστατες ψυχρές τεχνοκρατικές αποφάσεις για την κοινωνία, τον πολιτισμό και τον άνθρωπο.

Η αγορά, δηλαδή η ιδιωτική πρωτοβουλία, παράγει τον πλούτο και άρα την πραγματική ανάπτυξη του κράτους και την ισχυροποίηση της οικονομίας. Δημιουργεί ευκαιρίες στους πολίτες και ευημερία στην κοινωνία. Η απόλυτη όμως κυριαρχία της αγοράς, χωρίς κανόνες και ανταποδοτική λογική, που θα διαπερνά το ιδιωτικό όφελος μέσα απ’ το δημόσιο συμφέρον γεννά απληστία, κατάλυση των κανόνων δικαίου, υπερσυγκέντρωση δύναμης, αδίστακτη διαπλοκή, που υπονομεύει την αντιπροσωπευτική δημοκρατία στο σκληρό της πυρήνα και προκαλεί εύλογα ανεξέλεγκτη κοινωνική έκρηξη.

Η πολιτική διαμορφώνει κανόνες και εποπτεύει την εφαρμογή τους. Το κράτος δεν παράγει, δεν είναι επιχειρηματίας. Τον πλούτο τον παράγει η αγορά. Το κράτος διασφαλίζει το πλαίσιο των ίσων ευκαιριών στους πολίτες και αναδιανέμει τον πλούτο, προστατεύοντας τις αρχές της Κοινωνικής Δικαιοσύνης και της Αλληλεγγύης. Χαράσσει εθνικές στρατηγικές και συνδιαμορφώνει την παγκόσμια ισορροπία. Η απόλυτη κυριαρχία της πολιτικής έναντι της αγοράς και της έρευνας μπορεί να οδηγήσει σε αντιπαραγωγικά κρατικοπαρεμβατικά μοντέλα Σοβιετικού τύπου. Σε αυταρχισμό, που ισοπεδώνει τις ατομικές ελευθερίες και τα κοινωνικά δικαιώματα. Σε υποταγή της γνώσης και της παραγωγής στη διαπλοκή και την αδίστακτη εξουσία.

Άρα πρέπει η σχέση αυτή να επαναπροσδιορισθεί με σαφήνεια τόσο σε κρατικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. Η νέα αναθεώρηση είναι μια ευκαιρία, τουλάχιστον σε εθνικό επίπεδο, να αποκαταστήσουμε συνταγματικά τη δημοκρατική αρχή των ελέγχων και των ισορροπιών. Η οριζόντια και σαφής διάκριση των ρόλων της έρευνας, της αγοράς και της πολιτικής θα ξαναδώσει την πρωτοπορία στο ανήσυχο ελληνικό πνεύμα, την παραγωγικότητα και την αποτελεσματικότητα στη δημιουργική ιδιωτική πρωτοβουλία και την εμπιστοσύνη και τη διορατικότητα στην υγιή σύγχρονη ελληνική πολιτική.

Η Ελλάδα για να επιστρέψει στο Μέλλον οφείλει πρώτα να επιστρέψει στην πραγματική οικονομία:

  • Να παράγει δηλαδή περισσότερα απ’ όσα ξοδεύει.
  • Το κέρδος του καθενός να εξαρτάται απ’ την εργατικότητα, την ικανότητα, τη συνέπεια και την αποτελεσματικότητά του.
  • Οι στρατηγικές μας επενδύσεις να εστιάσουν σε τομείς που πραγματικά αποτελούν τα συγκριτικά μας πλεονεκτήματα, δηλαδή γη, ήλιος, θάλασσα, όπως:
  • α) ο πρωτογενής τομέας (ποιοτικά αγροτικά προϊόντα ολοκληρωμένων παραγωγών),
    β) ο τουρισμός όλων των μορφών και των επιπέδων
    γ) η ενέργεια, εναλλακτική και μη, με ανάπτυξη της ενεργειακής διπλωματίας
    δ) η παιδεία και ο πολιτισμός με τη μετεξέλιξη της χώρας σε Διεθνές Εκπαιδευτικό Κέντρο και
    ε) η ναυτιλία, η παγκόσμια δύναμή μας.

  • Το σημαντικό, όμως, κλειδί για τη θετική επιστροφή της Ελλάδας στο προσκήνιο είναι η εμπιστοσύνη της ίδιας της πολιτείας προς τους πολίτες, η εμπιστοσύνη προς τις Ελληνίδες και τους Έλληνες του εσωτερικού και του εξωτερικού συνδυασμένη με την πίστη ότι «το Μέλλον τους Ανήκει».