Ευρώπη των Τριών Ομόκεντρων Κύκλων

Στο δίλημμα διεύρυνση ή εμβάθυνση, η Ευρώπη απάντησε «και τα δύο». Η μεν διεύρυνση προχώρησε σε μεγάλο βαθμό, η διαδικασία όμως της εμβάθυνσης σταμάτησε μετά τα  αρνητικά δημοψηφίσματα στη Γαλλία και την Ολλανδία.

Έτσι δημιουργήθηκε πρόβλημα στην ευρωπαϊκή πορεία, διότι η θεσμική δομή που φτιάχθηκε για 15 κράτη-μέλη, έπαυσε να είναι λειτουργική για τα 27 κράτη μέλη.  Με στόχο να απεμπλακεί αυτή η διαδικασία, η γερμανική Προεδρία ανέλαβε πρωτοβουλία ανακίνησης του ζητήματος της Συνταγματικής Συνθήκης, λαμβάνοντας υπόψη όλα αυτά τα οποία είχαν συζητηθεί, χωρίς όμως να μιλά πια για ένα νέο Ευρωπαϊκό Σύνταγμα.

Η νέα πρόταση μιλά για μια Μεταρρυθμιστική Συνθήκη, η οποία θα τροποποιεί τις ισχύουσες συνθήκες, με στόχο την αύξηση της αποτελεσματικότητας, της δημοκρατικής νομιμοποίησης στη διευρυμένη Ευρώπη και της συνοχής στην εξωτερική δράση της Ένωσης.

Στις 23 Ιουλίου αποφασίστηκε να συγκληθεί η Διακυβερνητική Διάσκεψη, με στόχο τη σύνταξη της Μεταρρυθμιστικής Συνθήκης. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα, η επικείμενη Προεδρία καλείται να καταρτίσει σχέδιο Συνθήκης και να το υποβάλει στη Διακυβερνητική Διάσκεψη. Η Διακυβερνητική Διάσκεψη οφείλει, το συντομότερο δυνατό και μάλιστα πριν από τα τέλη του 2007, να επικυρώσει τη νέα Συνθήκη που θα προκύψει, αν είναι δυνατόν και πριν τις εκλογές του Ευρωκοινοβουλίου, δηλαδή πριν τον Ιούνιο 2009, σύμφωνα πάντοτε με τη Διακήρυξη του Βερολίνου της 25ης Μαρτίου του τρέχοντος έτους.

Σύμφωνα με τις συζητήσεις που έχουν γίνει μέχρι στιγμής κατά τη διάρκεια της γερμανικής Προεδρίας, υιοθετήθηκε η πρόταση της Προεδρίας να ακολουθηθεί η κλασική μέθοδος τροποποίησης των ισχυουσών Συνθηκών. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να αποκτήσει ενιαία νομική προσωπικότητα. Ο όρος «Κοινότητα» θα αντικατασταθεί από τον όρο «Ένωση» και αυτό θα δηλώνεται ρητά από τις δύο νέες Συνθήκες.  Η Συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ένωσης δεν θα έχουν συνταγματικό χαρακτήρα. Ο Υπουργός  Εξωτερικών της Ένωσης θα ονομάζεται πλέον Ύπατος Εκπρόσωπος της Ένωσης για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και φυσικά για θέματα Πολιτικής Ασφάλειας.

Οι αλλαγές οι οποίες επήλθαν στο τελευταίο Συμβούλιο Κορυφής των Αρχηγών Κρατών και Κυβερνήσεων αφορούν στην αρμοδιότητα της Ένωσης και των κρατών-μελών, στην ιδιότυπη φύση της ΚΕΠΠΑ, στον ενισχυμένο ρόλο των εθνικών Κοινοβουλίων, στην ερμηνεία του Χάρτη θεμελιωδών δικαιωμάτων και σε έναν μηχανισμό, που θα αφορά στον τομέα της συνεργασίας των Αστυνομιών των κρατών-μελών σε ποινικές υποθέσεις.
Όσον αφορά ειδικότερα τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, ο ορισμός του νέου συστήματος ειδικής πλειοψηφίας αποτελεί επιδίωξη. Η ειδική  πλειοψηφία επιτυγχάνεται με το 55% των κρατών-μελών, υπό την προϋπόθεση ότι αντιπροσωπεύουν το 65% του πληθυσμού της Ένωσης. Προβλέπεται όμως, κατόπιν αιτήματος της Πολωνίας, μεταβατική περίοδος, κατά την οποία θα εξακολουθεί να ισχύει το σημερινό σύστημα, δηλαδή της Συνθήκης της Νικαίας, μέχρι το 2014. 

Σημαντική εξέλιξη της Συνόδου Κορυφής θεωρείται η είσοδος της Κύπρου και της Μάλτας στη ζώνη του ευρώ.  Επίσης σημαντική είναι η πρωτοβουλία της γερμανικής Προεδρίας, αναγνωρίζοντας την εξαιρετική σημασία που έχει η ευρύτερη περιοχή γύρω από την Ευρώπη, να δώσει έμφαση στην Νέα ευρωπαϊκή Πολιτική Γειτονίας (New Neighborhood Policy). Αυτή η εξέλιξη δικαιώνει τη φιλοσοφική αλλά και πολιτική ανάλυση που είχε διατυπωθεί, το 1974, από τον αείμνηστο Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας Κωνσταντίνο  Τσάτσο, ότι η Ευρώπη αποτελείται από τρεις ομόκεντρους κύκλους που συμπεριλαμβάνουν το στενό πυρήνα της τότε ΕΟΚ, το σύνολο των κρατών της ευρωπαϊκής ηπείρου (δηλαδή τη σημερινή ουσιαστικά έκταση της διεύρυνσης ίσως, με κάποιες προσθήκες ακόμα) και τα κράτη που εφάπτονται της ευρωπαϊκής ηπείρου, που είναι και τα κράτη της Νέας Γειτονίας.

Η νέα διακυβερνητική Επιτροπή ουσιαστικά δίνει τη δυνατότητα αυτή η φιλοσοφία, που πολύ νωρίς διατυπώθηκε από τον Έλληνα φιλόσοφο και πολιτικό, να αποτελεί το σύγχρονο προσανατολισμό της ενωμένης Ευρώπης. Η γερμανική Προεδρία κατάφερε επίσης, ισορροπώντας ανάμεσα σε αντίρροπες δυνάμεις και προτάσεις, να διασώσει τη συνέχεια της προσπάθειας, αποδεικνύοντας ότι η Ευρώπη μπορεί να περιορίζει την ταχύτητα της εξέλιξης όταν αντιμετωπίζει διλήμματα, αλλά σε καμιά περίπτωση δεν σταματά την ίδια την εξέλιξη. 

Σε κάθε περίπτωση, οι εξελίξεις διαψεύδουν τους ευρωσκεπτικιστές. Ο μακροχρόνιος απολογισμός της ευρωπαϊκής οικογένειας καθίσταται θετικός, διότι από την ώρα που επιδίωξαν οι ευρωπαϊκοί λαοί και οι ευρωπαϊκές Κυβερνήσεις να πραγματώσουν το όραμα των Ευρωπαίων οραματιστών, των πατέρων της Ευρώπης, για πολιτική ένωση, ο διάλογος αντικατέστησε τον πόλεμο. Η ειρήνη προσδιόρισε την ευρωπαϊκή ήπειρο. Διασφαλίστηκε μια ποιοτική ανάπτυξη, η οποία μέσω των πολιτικών συνοχής διαχέεται σε κατά το δυνατόν μεγαλύτερες κοινωνικές ομάδες, αλλά και σε όλους τους λαούς της Ε.Ε. Η δημοκρατία στέριωσε. Τα ανθρώπινα δικαιώματα προστατεύτηκαν αποτελεσματικότερα και η ενιαία αγορά έχει διασφαλιστεί τώρα σε μεγάλο βαθμό.

Αρχίζουν σιγά – σιγά να δρομολογούνται οι προϋποθέσεις για μια πολιτική ένωση, η οποία θα εκφράζεται με μια πιο συντονισμένη εξωτερική πολιτική, αλλά και με στενότερες συνεργασίες στο εσωτερικό, με στόχο πάντοτε την ενίσχυση του ρόλου του Ευρωπαίου πολίτη.

Επιδίωξη του νέου ευρωπαϊκού οράματος είναι η καινούρια ταυτότητα, που θα δημιουργηθεί να είναι ισχυρότερη από τις εθνικές ταυτότητες. Διότι θα συμπεριλαμβάνει τα θετικότερα χαρακτηριστικά από τον κάθε ένα εθνικό πολιτισμό, τον οποίο θα σέβεται και δεν θα κλωνοποιεί. Αυτό, άλλωστε, ήταν διαχρονικά και η δύναμη της Ευρώπης, η πολυμορφία των απόψεων και των πολιτισμών, ο διάλογος και η σύνθεση μιας τελικής πολιτικής, η οποία θα εκφράζει το σύνολο των λαών και των κυβερνήσεων.

Δημοσιέυθηκε στην εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ στις 7/3/3007.